Брезата (Betula pendula) е меѓу клинички најважните дрвенести алергени на умерениот појас на Европа. Во Северна Македонија не е толку доминантна како во северна и средна Европа, но е значајна од две причини: масовно е засадена во градовите како украсно дрво и нејзиниот главен алерген предизвикува изразена вкрстена реакција со голем број намирници.

Како да ја препознаете

Брезата се препознава лесно и од далечина: бела кора што се лупи во тенки ленти, темни пруги и пукнатини при основата на стеблото, тенки висечки гранчиња и ситни триаголни листови со назабени рабови. На пролет носи издолжени, жолтеникави реси — машки соцветија од кои се ослободува поленот.

Сезона и распространетост во Северна Македонија

Брезата цвета од крајот на март до мај, а врвот е по правило во април. Сезоната е кратка и интензивна: две до три недели со високи вредности, со нагло зголемување штом по првите топли денови се отворат ресите.

Природните живеалишта на брезата во Северна Македонија се врзани за планинските краишта — Шар Планина, Кораб, Јакупица, Галичица — каде брезата расте како пионерска врста на сечишта, покрај шумските рабови и на напуштените пасишта. Во котлините и рамнините во природа е ретка.

За алергичарите, меѓутоа, пресудна е градската бреза. Брза е и отпорна, па со децении е садена во дрвореди, блоковско зеленило и паркови — во Скопје, Битола, Тетово и другите градови се наоѓа во непосредна близина на становите. Изложеноста затоа често нема врска со тоа колку бреза има во околината, туку со тоа што е засадено под прозорецот.

Моделирани податоци за македонските градови

Вредностите што pelud.net ги прикажува за градовите во Северна Македонија потекнуваат од европскиот модел CAMS (преку сервисот Open-Meteo). Моделот добро го погодува временскиот тек на сезоната и разликите меѓу регионите, но не ги познава поединечните дрвја во вашата улица — ако во дворот имате зрела бреза, вашата вистинска изложеност во април може да биде значително повисока од моделираната вредност за целиот град. Овој сервис користи CAMS податоци за динамична тридневна прогноза.

Симптоми на алергија на полен од бреза

  • кивање, воденест секрет и затнат нос
  • чешање и солзење на очите, понекогаш оток на очните капаци
  • чешање на непцето и грлото
  • сува кашлица и влошување на астмата
  • изразен замор во текот на врвот на сезоната

Кај децата алергијата на бреза често првпат се појавува токму во предучилишна или рана училишна возраст, а поради кратката и интензивна сезона лесно се заменува со пролетна настинка.

Вкрстена реактивност со храна — синдром бреза-овошје-зеленчук

Главниот алерген на брезата, Bet v 1, е многу сличен на белковините во поголем број растителни намирници, па оралниот алергиски синдром кај алергичарите на бреза е чест — се јавува кај значителен дел од пациентите.

Најчести предизвикувачи:

  • јаболко, круша, праска, кајсија, слива, цреша, вишна
  • лешник, бадем, орев
  • морков, целер, суров компир
  • киви, соја

Симптомите се обично благи и локални: чешање и пецкање на усните, јазикот и непцето, понекогаш благ оток, во рок од неколку минути по јадење. Bet v 1 е термолабилен, па вареното, печеното или конзервираното овошје и зеленчук најчесто не предизвикуваат тегоби — колачот од јаболка по правило поминува без реакција, додека свежото јаболко не. Во текот на април реакциите се поизразени отколку надвор од сезоната. Ретко, кај изразито чувствителни лица, реакцијата може да биде и потешка, па вреди да се разговара со алерголог.

Вкрстена реактивност со друг полен

Брезата припаѓа на редот Fagales и нејзиниот полен вкрстено реагира со поленот на јовата, леската, габерот, буката и дабот. Практична последица: кој е чувствителен на бреза, често чувствува тегоби уште во февруари и март, кога цветаат јовата и леската, па сезоната се продолжува на три до четири месеци.

Лекување

  • Антихистаминици од втора генерација за кивање, чешање и секреција.
  • Назални кортикостероидни спрееви — најефикасни ако се почнат десетина дена пред очекуваниот почеток на сезоната, значи средината на март.
  • Капки за очи кај алергискиот конјунктивитис.
  • Кај вкрстените реакции со храна не е потребно да се избегнуваат сите наведени намирници — во договор со лекарот обично е доволно да се избегнуваат оние што навистина предизвикуваат симптоми, и тоа првенствено свежите.

Имунотерапија

Специфичната имунотерапија за полен од бреза е добро документирана, трае повеќе години и ја воведува алерголог. Кај дел од пациентите ја намалува и изразеноста на вкрстените реакции со храна.

Практични совети за алергичарите

  • Следете ја прогнозата на pelud.net во текот на април и планирајте подолги престои на отворено за деновите по дожд, кога воздухот е испран.
  • Наутро и по суво, ветровито време држете ги прозорците затворени; проветрувајте навечер.
  • Очилата за сонце ја намалуваат количината полен што допира до очите.
  • По престој на отворено измијте ја косата и преоблечете се, а облеката не ја држете во спалната соба.
  • Ако планирате садење во дворот, избегнете ја брезата и другите видови што се опрашуваат со ветер; видовите што се опрашуваат со инсекти се значително побезбедни за алергичарите.

Напомена

Ова не е медицински совет. За проценка на симптомите, лекување или имунотерапија обратете се кај избраниот лекар или алергологот.