Јовата (Alnus), позната и како евла, по правило е првата врста чиј полен во Северна Македонија допира во воздухот. Цвета кон крајот на зимата, често уште пред да пролиста нешто друго, па тегобите што ги предизвикува редовно се заменуваат со настинка — „зимската настинка што не поминува“ во февруари кај алергичарите многу често е реакција на полен од јова.

Што е јовата и каде расте

Јовата е листопадно дрво од фамилијата брези (Betulaceae), тесно врзано за влажни живеалишта. Во Северна Македонија најчести се црната јова (Alnus glutinosa), која расте покрај реките и во плавни шуми, и сивата јова (Alnus incana), почеста во ридските и планинските предели.

Се препознава по темната испукана кора, заоблените листови со благо вовлечен врв и по ситните дрвенести шишарчиња што остануваат на гранките и преку зимата. На пролет носи издолжени висечки реси од кои се ослободува поленот.

Сезона и распространетост во Северна Македонија

Сезоната на јовата трае од февруари до април, а врвот е најчесто во март. Во благите зими цветањето почнува уште кон крајот на јануари. Како и кај останатите рани пролетни видови, текот на сезоната го диктира времето: неколку топли денови по ред ги отвораат ресите, а студениот бран цветањето привремено го запира.

Распространетоста ги следи водотеците. Најмногу јова има во плавните шуми и појасите покрај Вардар, Црна, Пчиња и Треска, во ритските шуми и покрај Охридското и Преспанското Езеро. Жителите на прибрежните делови на Скопје, Тетово и Куманово се поизложени отколку жителите на градските јадра оддалечени од реката.

Моделирани податоци за македонските градови

За градовите во Северна Македонија pelud.net не прикажува мерени вредности, туку оценка изведена од европскиот модел CAMS (преку сервисот Open-Meteo). Моделот добро го опишува почетокот и текот на сезоната и разликите меѓу регионите, но не го опфаќа локалниот состав на јова оддалечен двесте метри од вашата зграда. Овој сервис користи CAMS податоци за динамична тридневна прогноза.

Симптоми

  • кивање и воденест секрет од носот кон крајот на зимата
  • затнат нос
  • чешање и солзење на очите
  • чешање на непцето и грлото
  • кај астматичарите влошување на симптомите, особено по студен и сув воздух

Клучната разлика во однос на настинката: тегобите траат со недели, нема покачена температура, а симптомите се поизразени на отворено по суво и ветровито време отколку во затворен простор.

Вкрстена реактивност со брезата, леската и храната

Јовата, леската и брезата припаѓаат на истиот ред Fagales и нивните главни алергени се сродни. Кој реагира на една од нив, по правило реагира и на останатите, па сезоната се надоврзува: јова и леска во февруари и март, бреза во април, габер и даб во мај.

Поради сродноста со главниот алерген на брезата (Bet v 1), и кај алергијата на јова се јавува орален алергиски синдром со јаболко, лешник, праска, морков и целер. Варените или печените намирници по правило не предизвикуваат тегоби.

Лекување

  • Антихистаминици од втора генерација ги ублажуваат кивањето, чешањето и секрецијата.
  • Назалниот кортикостероиден спреј треба да се воведе уште кон крајот на јануари ако во претходните години сте имале тегоби во февруари — превентивното воведување дава подобар ефект отколку реагирањето на веќе развиени симптоми.
  • Капки за очи кај изразениот конјунктивитис.
  • Имунотерапијата за брезите и сродните видови ја покрива и јовата, бидејќи се применува на заедничките алергени од редот Fagales.

Практични совети за чувствителните лица

  • Не ги отпишувајте февруарските тегоби како настинка — ако се повторуваат секоја година во исто време, разговарајте со лекарот за алергиско тестирање.
  • Прошетките покрај река и низ прибрежните шуми во текот на февруари и март планирајте ги за деновите по дожд.
  • По суво и ветровито време држете ги прозорците затворени, а проветрувајте навечер.
  • Очилата за сонце и марамата го намалуваат контактот на поленот со очите и лицето.
  • Ако работите во прибрежни шуми или се занимавате со сеча, користете маска — при соборувањето на стеблата во сезона се ослободуваат големи количини полен.

Напомена

Ова не е медицински совет. За проценка на симптомите, лекување или имунотерапија обратете се кај избраниот лекар или алергологот.